BÜTÇE kelime anlamı BÜTÇE nedir BÜTÇE ne demek BÜTÇE sözlük anlamı BÜTÇE

Kelime Anlamı Nedir ? Ne Demek ?

Alm. Budgat (m), Etat (m), Haushaltplan (m), Fr. Budget (m), İng. Budget. Kamu kesiminin gelecek bir dönem için kaynakharcama dengesini yansıtan ve parlamenter demokrasilerde yasama organının, yürütme organına kamu harcaması yapma ve kamu gelirlerini toplama konusunda verdiği yetkiyi gösteren belge.

Trihçe: Bütçeyle ilgili yerli ve yabancı literatürden anlaşıldığı kadarıyla, "bütçe" kelimesinin bütün dillere İngilizce "budget" kelimesi ile girdiği ve Ltince kökünün "bulga" olduğu belirtilebilir. "Budget" kelimesi İngilizceye çanta, torba anlamındaki "bouget" kelimesinin değişmesiyle girmiş ve bugünkü mnsı ilk def 18. yüzyıl içinde kullanılmaya başlanmıştır. Türkiyede "bütçe" kelimesi, Tanzimttan sonra kullanılmaya başlanmış ve 1876 yılından başlamak üzere "Muvzene Defteri" ve "Muvzenei Ummiye" kelimeleri ile dilimizde yer almıştır. Bütçe, İngiltere ve Fransa gibi ülkelerde, ilk olarak halk hareketlerinin siys baskısının bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır. 1215 yılında Magna Carta (Büyük Berat)nın Kral John tarafından imzlanmasıyla başlayan demokrasi hareketinde ilk bütçe fikrinin yer aldığını söylemek mümkündür.

Kamu bütçesinin mhiyeti: Konuya başlarken yapılan giriş niteliğindeki trif biraz uzun görünmekle berber, esas tibriyle, kamu bütçesi kavramının iki yönünü ortaya koymaktadır. Şöyle ki:

Ekonomik yönden: Bütçe, kamu kesiminin gelecek bir dönemdeki kaynakharcama (arztalep) dengesini ortaya koymakta ve böylece ekonominin bütünü için sağlanan toplam arz ve toplam talep dengesinin bir parçası olmaktadır. Dolayısıyla bütçe, kamu kesiminin (merkez idre ve mahall idreler) ekonomik bir plnı niteliğindedir. Piyasa ekonomilerinde özel kesim yönünden genellikle bir anlamda plnlamaya gerek duyulmaksızın ekonomi işlemesine rağmen, kamu kesimi yönünden, böyle bir plnlama zarr olmuştur. Bununla berber bütçe, hukk özellik taşıması ve fizik dengeler yansıtması gibi temel bzı hususlarda "kalkınma plnı" kavramından ayrılır. Bu arada hemen belirtmek gerekir ki, kamu bütçesi bir ekonominin gelecek bir dönemdeki toplam kaynak ve harcamaların tahmin dengesini yansıtan "mill bütçe" den de tammen farklı bir kavramdır.

Hukk yönden: Bütçe, millet temsilcilerinden teşekkül eden mill meclislerin merkez yürütme organını veya mahall idrelerde bölge halkının, mahall yöneticilerin faaliyetlerini murkabe etme aracıdır. Parlamenter demokrasilerde millet adına hareket eden meclislerin tasdiki alınmaksızın ülke çapında herhangi bir kamu hizmetinin yapılması, kamu hizmetleri ve kamu gelirlerinin belirlenmesi (hizmetlerin finansman şeklinin tesbit edilmesi) mümkün değildir. Bütçenin knun olup olmadığı konusunda üç ayrı görüş vardır: Bütçe diğer knunlar gibi hazırlanıp, görüşülüp tasdik edildiği ve yasama organınca knun olarak çıkarıldığı için maddeten de şeklen de knundur. Bir diğer görüşe göre mücerret, sürekli ve objektif hükümler taşımadığı ve ml yıl sonunda ömrünü kaybettiği için bütçe ancak şekl yönden bir knun olup, öz olarak maddeten bir knun sayılamaz. Son bir görüşe göre ise; gider kısmı idr tasarruf, gelirle ilgili bölümü ise bzan madd bir knun bzan da idr tasarruf olarak nitelenir.

Ülkemizde bütçenin hukk yönden ele alındığı ve trif edildiği görülmektedir. Anayasanın 161, 162, 163 ve 164. maddeleri bütçe ile ilgilidir. Anayasanın dördüncü kısmında yer alan bu hükümler "Mli Hükümler" alt başlığı altında yer almışlardır. Bütçenin hazırlanması ve uygulanmasına ilişkin 161. madde aynen şöyledir:

"Devletin ve kamu iktisd teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerinin harcamaları, yıllık bütçelerle yapılır. Ml yıl başlangıcı ile genel ve katma bütçelerin nasıl hazırlanacağı ve uygulanacağı knunla belirlenir. Knun, kalkınma plnları ile ilgili yatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş ve hizmetler için özel süre ve usller koyabilir.

Bütçe knununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz."

Kamu bütçesinin temel özellikleri, gördüğü fonksiyonlarla büyük ölçüde ilişkilidir. Bu fonksiyonları denetim, yönetim ve plnlama olarak sıralamak mümkündür. Aynı anlama gelmek üzere kamu bütçesi, milletin kendi adına hareket eden otoriteyi denetleme aracıdır. Aynı zamanda kamu yönetiminin ve ekonomik plnlamanın bir aracıdır.

Kamu bütçesinin temel prensipleri: Bütçenin temel prensipleri daha önce söz ettiğimiz temel özellik ve fonksiyonların gerçekleşmesi için uyulması zarr olan prensiplerdir. Genellik ve birlik prensibi olarak başlıca iki tne temel prensipten söz edilebilir:

a. Genellik Prensibi: Bütçede bütün kamu gelir (kaynak) ve harcamaların bütün ayrıntılarıyla yer almasına genellik prensibi adı verilir. Genellik prensibinin bir adı tahsis yapmamadır (Ademi tahsis). Bütün kamu gelirleri ve kamu giderlerinin karşılığı sayıldığı zaman genellik kuralına uyulmuş, belirli kamu geliri türleri belirli kamu hizmetlerinin karşılığı sayıldığı zaman, söz konusu prensipten sapılmış olur.

b. Birlik Prensibi: Bütün kamu kesimi üretici birimlerinin harcama ve gelirlerinin tek bir bütçe içinde toplanmasına birlik ilkesi denir. Bu prensibe göre, bir ülkede kamu, harcama ve gelirleri tek elden tahmin edilmekte, plnlanmakta ve dengelenmektedirler. Birlik kuralının diğer bir alanı konsolidasyondur. Kamu üretici birimleri ayrı bütçeler düzenleseler dahi, bu bütçeler bir konsolide bütçe hlinde toplanır ve birleştirilir.

Türkiyede bütçenin temel ilkelerinden sapma gösteren en belirgin örnek, mahall idre bütçeleridir. Buna ek olarak katma bütçeli idreler (Gelirlerini özel gelirleri ile karşılayan ve genel bütçe dışında yönetilen kamu kuruluşları) de genellik ve birlik prensiblerine aykırı olarak genel bütçenin dışında düzenlenmektedir. Kamu İktisdi Teşebbüsleri ve Döner Sermye İşletmeleri (Genel ve katma bütçeli idrelere bağlı olarak çalışan, ticri, sın nitelikte faaliyette bulunan fon işletmeleri) fiyat karşılığı mal sattıklarından bu kuruluşların gerçek anlamda bir kamu bütçesi oldukları söylenemez.

Bütçe sistemleri: Bütçe veya bütçeleme sistemlerini bütçenin, denetim, yönetim ve plnlama aracı olmasına hizmet etme özelliğine göre şöyle sıralamak mümkündür: Geleneksel Bütçe Sistemi, Performans Bütçe Sistemi, PlanProgram Bütçe Sistemi.

Bu üçlü ayırım aynı zamanda bütçeleme sisteminin merhale ve kademelerini de göstermektedir. Bir başka ifdeyle, geleneksel bütçe sistemi sdece denetimi ön plna almakta, performans bütçe sistemi denetimin yanı sıra yönetici başarısını da ölçmekte, plnprogram bütçe sistemi ise bütçenin denetim, yönetim ve plnlama aracı olma üzelliklerinin bütününü yapısında bulundurmaktadır.

Türkiyedeki uygulama: Türkiyede bütçenin birlik prensibi büyük istisnalar ile birlikte uygulanmaktadır. Merkez devlet teşkiltının harcamaları ile gelirlerinin dengelendiği genel bütçenin yanında, katma büçeler, fonlar, KİT bütçeleri ve döner sermaye işletmeleri yer almaktadır. Genel bütçe; yasama, yürütme ve yargı organlarının bütçelerinden müteşekkildir.

Konsolide bütçe: Genel ve katma bütçeli idre bütçelerinin birleşmesiyle ortaya çıkar. Genel bütçeli idrelerin harcamalarına katma bütçeli idre harcamaları eklenmekte, bu toplamdan genel bütçeden katma bütçeli idrelere yapılan hzine yardımları düşülünce, konsolide bütçe harcamalarına ulaşılmaktadır.
(Budget) 1. Gelir ve gider dengesinin
ayarlandığı belge; belirli amaçların gerçekleştirilebilmesi için tahsis
edilebilecek kaynakların toplamı.

2. Kamu
kesiminin bir so aki mal dönem için yapacağı harcamaları içeren ve parlamenter
demokrasilerde yasama organının yürütme organına kamu harcaması yapma ve kamu
gelirlerini toplama konusunda verdiği yetkiyi
gösteren belge. Bütçe harcamalarının bütçe gelirlerini aşması durumunda aradaki
negatif farka bütçe açığı; gelirlerin harcamalardan daha yüksek olması
durumunda aradaki gelir fazlasına bütçe fazlası; harcamaların gelirlere eşit
olması durumuna da bütçe dengesi denir. Bir başka İfadeyle, gideri gelirinden
fazla olan bütçeye açık bütçe; geliri giderini aşan bütçeye fazla bütçe; geliri
giderine eşil bütçeye de denk bütçe denir.
  • Devletin, bir kuruluşun, bir aile veya bir kimsenin gelecekteki belirli bir süre için tasarladığı gelir ve giderlerinin tümü
    Örnek:Düğün sahibinin bütçesi ne kadar dar ve mütevazı olursa olsun, hokkabaz şarttı. S. Ayverdi
  • Devlet ve öteki kuruluş veya toplulukların belirli bir dönem içindeki gelir ve giderlerinin oranlama niceliklerini önceden belirleyen, onaylayan ve bu işlemlerin yapılmasına izin veren kanun veya karar.
  • Devletin gelecek dönem içinde elde edeceği gelirlerle, yapacağı giderleri bir arada gösteren belge. krş. genelbütçe, konsolidebütçe, mahalli idarelerbütçesi, katmabütçe
  • İşletmelerin gelecekte belirli bir dönemde gerçekleşmesini öngördükleri gelir ve giderlerin karşılıklı tahminlerini içeren cetvel.
  • Hanehalkının gelir ve harcamaları. krş. tüketicibütçesi
  • Bk. ödeneklik
  • Bk. geçinge
  • Fr. Devletin veya diğer kuruluşların yıllık gelir ve giderlerini (sarfiyat ve varidatlarını) gösteren ve bunlarla ilgili harcamaları tayin eden hesap işleri.
  • İngilizcesi :Budget.
  • İngilizcesi :Supply.
  • İngilizcesi :İncome.
  • İngilizcesi :The estimates.

Kelime Dili

BÜTÇE kelimesi Türkçe bir kelimedir.

Örnek Cümleler ve Ek Bilgiler

BÜTÇE kelimesi ile ilgili örnek cümle veya ek bilgi bulunamadı. Sözlüğü geliştirmek için lütfen BÜTÇE kelimesi ile ilgili bildiklerinizi yazınız.

Sizde içinde BÜTÇE kelimesi geçen bir şeyler yazar mısınız ?

Sizde içinde BÜTÇE kelimesi geçen bir şeyler paylaşın !

Bu sayfa üzerinde BÜTÇE kelime anlamı gösterilmektedir. BÜTÇE nedir ? BÜTÇE ne demek ? gibi soruların cevaplarına bu sayfa üzerinden ulaşabilirsiniz. BÜTÇE kelimesi sözlük anlamı sayfa üzerinde görüntülenemez ise lütfen bize bildiriniz.